Aracınız düzenli bakımdan geçmiş olsa bile yolda beklenmedik bir durum yaşayabilirsiniz. Bir lastik hasarı, biten akü, küçük bir kaza veya kötü hava koşulları yolculuğu aniden durdurabilir. Böyle anlarda ihtiyaç duyduğunuz malzemenin evde, garajda ya da bagajın en altında olduğunu fark etmek işleri zorlaştırır.
İyi hazırlanmış bir araç acil durum seti, her sorunu kendi başınıza çözmeniz için değildir. Öncelikle aracın fark edilmesini, yardım çağırabilmenizi ve yardım gelene kadar güvende kalmanızı sağlar. Bu nedenle seti hazırlarken yalnızca “Arabada ne var?” sorusunu değil, “Bir sorun çıktığında bunlara güvenli biçimde ulaşabilir miyim?” sorusunu da sormak gerekir.
Türkiye’de araçlarda bulundurulması gereken gereçler, aracın türüne ve kullanımına göre değişir. Karayolları Trafik Yönetmeliği, zorunlu gereçler için araç sınıflarına göre düzenlenmiş bir cetvele atıf yapar. Dolayısıyla aşağıdaki önerilerin tamamını her otomobil için yasal zorunluluk olarak değerlendirmemek gerekir; aracınızın sınıfına uygun donanımı ayrıca kontrol etmelisiniz.
Yolda kalan bir aracın oluşturduğu ilk tehlikelerden biri, diğer sürücülerin onu geç fark etmesidir. Dörtlü ikaz lambaları önemli olsa da özellikle viraj, tepe, karanlık veya yağışlı hava koşullarında tek başına yeterli olmayabilir. Reflektör, yaklaşan sürücülere ileride bir tehlike olduğunu önceden göstermek için kullanılır.
Reflektörün yalnızca bagajda bulunması yetmez. Ayağının sağlam olması, dik durabilmesi ve yansıtıcı yüzeyinin temiz kalması gerekir. Araç satın aldıktan sonra veya servis dönüşünde bagajdaki seti açıp kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır. Yönetmelikte motosiklet ve motorlu bisiklet dışındaki motorlu araçlar için en az iki reflektöre ilişkin düzenleme bulunur.
Arıza halinde önce mümkünse aracı güvenli bir yere alın, dörtlüleri yakın ve kendi güvenliğinizi sağlayın. Reflektörü yerleştirmek için yoğun trafiğin içine çıkmanız gerekiyorsa kendinizi riske atmayın. Özellikle hızlı akan yollarda yolcuların güvenli bir noktaya geçmesi ve profesyonel yardım çağrılması önceliklidir.
Birçok araçta ilk yardım çantası vardır, fakat yıllarca açılmadan bagajda kalır. Gerektiğinde çantanın boş, ıslanmış veya bazı malzemelerinin kullanılmış olduğu anlaşılabilir. Bu nedenle çantayı belirli aralıklarla açıp içeriğini kontrol edin.
Temel pansuman malzemeleri, steril gazlı bez, bandaj ve eldiven gibi ürünlerin temiz ve kullanılabilir durumda olması önemlidir. Son kullanma tarihi bulunan ürünleri de gözden geçirin. İlk yardım eğitimi almak, çantaya yeni malzeme eklemek kadar değerlidir. Ne yaptığından emin olunmayan bir müdahale yararı azaltabilir; ciddi yaralanmalarda 112’yi arayıp verilen yönlendirmeyi izleyin.
Çantanın yeri de önem taşır. Bagaj tamamen doluyken ancak bütün eşyaları boşaltarak ulaşabileceğiniz bir noktaya koymayın. Araç düzenli olarak farklı kişilerce kullanılıyorsa herkesin çantanın yerini bilmesini sağlayın.
Yangın söndürme cihazı araçta bulunmasına rağmen sabitlenmemiş, eşyaların arkasında kalmış veya bakım durumu bilinmiyor olabilir. Acil durumda saniyeler önem taşıdığından cihazın konumunu önceden öğrenin. Gövdesinde hasar olup olmadığını ve bakım etiketini düzenli olarak kontrol edin. Araç türlerine ilişkin yangın söndürme cihazı düzenlemeleri yönetmelikte yer alır.
Yangınla ilgili en önemli kural, kendi güvenliğinizi öncelemektir. Dumanın arttığı, alevin yayıldığı veya yakıt sızıntısından şüphelendiğiniz bir durumda araca müdahale etmeye çalışmayın. Yolcuları uzaklaştırın ve 112’yi arayın. Söndürücü, güvenli biçimde müdahale edilebilecek başlangıç aşamasındaki durumlar için bir ekipmandır; sürücüyü tehlikenin içinde kalmaya mecbur bırakmaz.
Lastik hasarı, sürücünün yol kenarında karşılaşabileceği en yaygın sorunlardan biridir. Ancak her araçta aynı çözüm bulunmaz. Bazılarında stepne, bazılarında geçici kullanım için tasarlanmış yedek lastik, bazılarında ise lastik onarım kiti vardır. Kendi aracınızda hangisinin bulunduğunu yola çıkmadan öğrenin.
Stepne varsa yalnızca varlığına bakmayın; basıncının uygunluğunu ve kullanılabilir durumda olup olmadığını da kontrol edin. Kriko ve bijon anahtarının nerede olduğunu öğrenin. Lastik onarım kiti varsa talimatlarını okuyun ve içindeki ürünlerin durumunu inceleyin. Bu kitlerin her tür hasarı gidermeyeceğini akılda tutun.
Lastik değiştirmek için durduğunuz yer güvenli değilse işlemi orada yapmaya çalışmayın. Dar emniyet şeridinde, görüşün kısıtlı olduğu bir virajda veya yoğun trafikte aracın yanında çalışmak ciddi risk yaratabilir. Böyle bir durumda yol yardım çağırmak daha doğru olabilir.
Gece yaşanan bir arızada telefon ışığı ilk anda işe yarayabilir. Fakat telefon aynı zamanda yardım çağırmak ve konum paylaşmak için gereklidir. Şarjını yalnızca aydınlatma amacıyla tüketmek istemezsiniz. Küçük bir el feneri bu yüzden araç setine eklenebilir.
Feneri düzenli olarak çalıştırıp pilini kontrol edin. Şarjlı bir model kullanıyorsanız uzun süre araçta bırakıldığında boşalabileceğini unutmayın. Telefon için uygun kablo ve dolu bir taşınabilir şarj cihazı da hazırlık setini tamamlar. Telefon numaralarını yalnızca cihazınızda tutmak yerine yol yardım ve sigorta iletişim bilgilerini ayrıca erişebileceğiniz şekilde kaydetmeniz faydalıdır.
Akü bittiğinde kapılar, merkezi kilit veya bagaj kapağı beklediğiniz gibi çalışmayabilir. Bu yüzden takviye kablosunun nerede olduğu önemli bir ayrıntıdır. Bagaj erişimi elektrik sistemine bağlı bir araçta kabloyu bagaj tabanının altına koymak, ihtiyaç anında ulaşmayı zorlaştırabilir.
Takviye kablosu kullanacaksanız aracınızın kullanım kılavuzundaki bağlantı noktalarını ve talimatları önceden inceleyin. Modern araçlarda kutup başlarına rastgele bağlantı yapmak yerine üreticinin belirttiği noktaları kullanmak gerekir. İşlem konusunda emin değilseniz yol yardımdan destek alın.
Taşınabilir akü takviye cihazı da bir seçenektir. Bunun da düzenli şarj kontrolü gerektirdiğini unutmayın. Araçta taşınan bir cihaz ancak çalışır durumdaysa acil durum ekipmanı sayılır.
Bir çift iş eldiveni, uygun bijon anahtarı, küçük bir tornavida seti ve çekme halatı bazı durumlarda işe yarayabilir. Bunları seçerken aracınızın kullanım kılavuzunu esas alın. Her aracı her noktadan çekmek doğru değildir; çekme bağlantısının yeri ve yöntemi araçtan araca değişebilir.
Yolda kalan aracın neden hareket etmediğini bilmiyorsanız çekmeye çalışmak hasarı büyütebilir. Özellikle şanzıman arızası, kilitli tekerlek veya dört tekerlekten çekiş sistemiyle ilgili bir sorun varsa profesyonel kurtarma hizmeti gerekir. Temel aletleri, güvenli ve basit işlemleri yapabilmek için taşıyın; aracın yanında kapsamlı onarım yapma zorunluluğu olarak görmeyin.
Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin ilgili cetvelinde araç türlerine göre kriko, bijon anahtarı, el feneri, çekme halatı ve benzeri yedek malzeme ile takımlar da sayılır. Aracınız için hangi gereçlerin gerektiğini sınıfına göre kontrol edin.
Bir arıza birkaç dakikada çözülebilir; ancak yoğun hava koşulları, uzak bir konum veya yardım ekibinin geliş süresi beklemeyi uzatabilir. Özellikle çocuklarla veya düzenli ilaç kullanan kişilerle yolculuk yapıyorsanız hazırlığı yolculara göre düşünün.
Araçta içme suyu, kolay bozulmayan küçük bir atıştırmalık, mevsime uygun ek giysi ve yağmurluk bulundurmak yararlı olabilir. Bunları araç içinde uzun süre saklarken sıcaklık koşullarını ve son kullanma tarihlerini düzenli kontrol edin. İlaçlar için saklama koşullarına dikkat edin; her ilacı yazın sıcak bir otomobilde tutmak uygun değildir.
AFAD da acil durum hazırlığında su, dayanıklı gıda, fener, ilk yardım malzemeleri ve kişisel ihtiyaçların önceden düşünülmesini önerir. Araç için hazırladığınız küçük seti, düzenli kullandığınız güzergâha ve birlikte seyahat ettiğiniz kişilere göre uyarlayabilirsiniz.
Gece yol kenarında araçtan inmek zorunda kalırsanız koyu renk kıyafetlerle fark edilmeniz güçleşebilir. Yansıtıcı bir görünürlük yeleği, diğer sürücülerin sizi görmesine yardımcı olur. Yeleği bagajın dibinde değil, araçtan çıkmadan erişebileceğiniz bir yerde tutmak daha kullanışlıdır.
Uzun yolculuklarda araçta rahat ama sağlam bir ayakkabı bulundurmak da düşünülebilir. Terlik veya ince tabanlı ayakkabıyla taşlı zeminde yürümek, yağmurda yardım beklemek ya da araç çevresinde hareket etmek güç olabilir. Bu tür küçük ayrıntılar, bir arızanın kendisinden sonra yaşanacak zorlukları azaltır.
Acil durum seti tek bir büyük çantadan oluşmak zorunda değil. Malzemeleri kullanım sırasına göre yerleştirmek daha pratiktir. Telefon şarj kablosu ve görünürlük yeleği kabinden erişilebilir bir yerde; reflektör, fener ve ilk yardım çantası ise bagajda kolay ulaşılabilir bir bölümde durabilir. Kriko ve lastik ekipmanlarının yeri bütün düzenli sürücüler tarafından bilinmelidir.
Bagajı yüklerken bu malzemelerin üzerini ağır eşyalarla kapatmayın. Bir yolculuğa çıkmadan önce “Arıza yaşasam reflektöre kaç saniyede ulaşırım?” diye düşünün. Cevap için bagajın tamamını boşaltmanız gerekiyorsa yerleşimi değiştirin.
Ekipman kadar önemli olan şey, ilk birkaç dakikadaki kararlardır. Araç hareket edebiliyorsa ve güvenliyse trafiği engellemeyen uygun bir noktaya geçin. Dörtlü ikaz lambalarını yakın. Yolcuların güvenliğini sağlayın, bulunduğunuz konumu belirleyin ve gerekirse 112’yi veya yol yardım hizmetini arayın.
Aracın etrafında ne olduğunu görmeden kapıyı açmayın. Hızlı akan trafikte yol tarafındaki kapıdan inmek tehlikeli olabilir. Reflektör, yelek ve feneri ancak koşullar izin veriyorsa kullanın. Can güvenliği, arızanın nedenini hemen bulmaktan daha önemlidir.
Ardından yardım ekibine araç modelini, konumunuzu, bulunduğunuz yolun yönünü ve yaşadığınız sorunu açıkça anlatın. “Otoyoldayım” yerine mümkünse kilometre bilgisi, yakın çıkış veya konum paylaşımı verin. Telefonunuzun şarjını koruyun ve yardım gelene kadar güvenli bir yerde bekleyin.
Acil durum malzemelerini araca koyduktan sonra unutmak kolaydır. Üç veya altı ayda bir kısa bir kontrol yeterli bir alışkanlık olabilir. Fener çalışıyor mu? Taşınabilir şarj cihazı dolu mu? İlk yardım çantasında eksik var mı? Söndürücünün durumu uygun mu? Stepne veya onarım kiti kullanılabilir mi? Reflektörler yerinde mi?
Mevsim değişiminde seti yeniden gözden geçirin. Kış yolculuğunun ihtiyaçlarıyla yazın şehir içindeki kullanım aynı değildir. Aracı başka bir sürücüye verdiğinizde de ekipmanların yerini gösterin. Hazırlık, malzemelerin bagajda bulunmasıyla tamamlanmaz; ihtiyaç anında doğru kişilerin onlara ulaşabilmesi gerekir.
Araçta taşınacak acil durum ekipmanlarının en iyi listesi, hem aracın teknik özelliklerine hem de gerçek kullanımına uyan listedir. Kısa bir kontrol, arıza anında yaşanacak belirsizliği azaltır. Bugün bagajı açıp elinizdeki ekipmanların yerini ve durumunu kontrol etmek, bir sonraki yolculuk için atılabilecek en kolay adımdır.