Yaz ayları yalnızca sürücüler için değil, araçların mekanik ve elektronik sistemleri için de zorlayıcıdır. Hava sıcaklığı yükseldiğinde motor soğutma sistemi daha fazla çalışır, lastik basıncı değişir, klima sistemi sürekli devrede kalır ve aracın iç yüzeyleri yoğun güneş ışığına maruz kalır. Özellikle uzun yolculuklar, yoğun şehir trafiği ve açık alanda park etme gibi durumlar aracın üzerindeki sıcaklık yükünü daha da artırır.
Sürücülerin büyük bölümü yaz aylarında yalnızca klima bakımına ve motor suyuna dikkat edilmesi gerektiğini düşünür. Oysa yanlış lastik basıncından sıcak motorun aniden durdurulmasına, güneş altında yıkanan araçtan kabin havalandırılmadan çalıştırılan klimaya kadar pek çok alışkanlık zamanla ciddi masraflara neden olabilir.
Yüksek sıcaklıklar tek başına her zaman arızaya yol açmaz. Asıl risk, sıcak havanın ihmal edilen bakım işlemleri ve hatalı kullanım alışkanlıklarıyla birleşmesiyle ortaya çıkar. İşte yaz sıcaklarında aracınıza zarar verebilecek 7 önemli hata ve bunlara karşı alabileceğiniz önlemler.
Yaz aylarında en sık yapılan hatalardan biri, motor soğutma sistemindeki sıvının eksilmesi durumunda depoya sürekli normal su eklemektir. Soğutma sistemi yalnızca motorun sıcaklığını düşürmek için dolaşan sudan ibaret değildir. Uygun özellikteki antifriz ve saf su karışımı, motoru yüksek sıcaklığın yanı sıra paslanma, kireçlenme ve aşınmaya karşı da korur.
Antifrizin yalnızca kış aylarında donmayı önlemek amacıyla kullanıldığı düşüncesi doğru değildir. Kaliteli bir soğutma sıvısı, yazın sıvının kaynama noktasını yükseltir ve soğutma sistemi içerisindeki metal parçaların korunmasına yardımcı olur. Sürekli çeşme suyu eklenmesi ise zaman içerisinde radyatörde, termostat çevresinde ve su kanallarında tortu oluşmasına neden olabilir.
Aracın genleşme kabındaki sıvı seviyesi motor tamamen soğukken kontrol edilmelidir. Seviye minimum çizgisinin altındaysa yalnızca sıvı eklemekle yetinilmemeli, eksilmenin nedeni de araştırılmalıdır. Hortumlarda kaçak, radyatörde çatlak, genleşme kabı kapağında basınç problemi veya su pompasında arıza bulunabilir.
Hararet göstergesinin yükseldiği fark edildiğinde araç kullanılmaya devam edilmemelidir. Klima kapatılmalı, güvenli bir yerde durulmalı ve motorun soğuması beklenmelidir. Sıcak motorda genleşme kabı ya da radyatör kapağı kesinlikle açılmamalıdır. Basınç altındaki sıcak sıvı ciddi yaralanmalara yol açabilir.
Yaz aylarında asfalt sıcaklığı hava sıcaklığının çok üzerine çıkabilir. Uzun süre yol alan lastikler hem asfaltın hem de sürüş sırasında oluşan sürtünmenin etkisiyle ısınır. Lastik ısındığında içerisindeki havanın basıncı yükselir. Bu nedenle yolculuk sonrasında ölçülen basınç değeri, lastiğin gerçek soğuk basınç değerini göstermez.
Sıcak lastiğin basıncını yüksek görüp hava indirmek, lastik soğuduğunda basıncın olması gerekenden düşük kalmasına neden olabilir. Düşük basınçla kullanılan lastik daha fazla esner, yuvarlanma direnci artar ve yanak bölgesinde aşırı ısınma meydana gelebilir. Bu durum yakıt tüketimini yükseltirken lastiğin düzensiz aşınmasına ve uzun yolculuklarda hasar riskinin artmasına yol açabilir.
Lastik basıncı mümkünse araç uzun süre kullanılmadan önce veya kısa bir sürüşün ardından kontrol edilmelidir. Kullanılması gereken değer lastiğin üzerinde yazan maksimum basınç değil, araç üreticisinin belirttiği değerdir. Bu bilgi genellikle sürücü kapısının iç kısmında, yakıt deposu kapağında veya aracın kullanım kılavuzunda bulunur.
Yaz tatiline çıkmadan önce yalnızca dört lastik değil, stepne de kontrol edilmelidir. Lastiklerin diş derinliği, üretim tarihi, yanaklarında çatlak bulunup bulunmadığı ve düzensiz aşınma izleri incelenmelidir. Bagaj tamamen dolu olacaksa üreticinin tam yük için önerdiği basınç değerleri dikkate alınmalıdır.
Güneş altında park edilen bir aracın kabin sıcaklığı kısa sürede dış ortam sıcaklığının çok üzerine çıkabilir. Bu durum yalnızca aracın içine bindiğinizde rahatsız olmanıza neden olmaz. Uzun süreli ultraviyole ışınları ve yüksek sıcaklık, torpido yüzeyi, direksiyon kaplaması, koltuk döşemeleri, ekranlar ve plastik parçalar üzerinde yıpratıcı etki oluşturabilir.
Özellikle koyu renkli iç yüzeyler daha fazla ısı tutar. Zaman içerisinde renk solması, plastik yüzeylerde sertleşme, kaplamalarda ayrılma ve deri koltuklarda çatlama görülebilir. Telefon, çakmak, aerosol kutusu, powerbank ve basınçlı ambalajlar gibi eşyaların sıcak araç içinde bırakılması da güvenli değildir. Isıya karşı hassas elektronik cihazların bataryaları zarar görebilir.
Mümkün olduğunda kapalı veya gölgeli park alanları tercih edilmelidir. Gölge bulunamıyorsa ön cam güneşliği kullanmak, direksiyon ve ön konsolun doğrudan güneş ışığına maruz kalmasını azaltabilir. Ancak güneşliğin aracın dışına değil, kabin içerisinde doğru şekilde yerleştirilmesi gerekir.
Araca binildiğinde klimayı hemen en yüksek seviyede çalıştırmadan önce kapılar veya camlar kısa süre açılarak içeride biriken sıcak hava dışarı atılmalıdır. Böylece klima sistemi kabini soğutmak için daha az zorlanır ve istenen sıcaklığa daha hızlı ulaşılır.
Yaz aylarında klima sisteminin sürekli en düşük sıcaklıkta ve en yüksek fan hızında kullanılması, özellikle bakımı ihmal edilmiş araçlarda sistemin gereksiz yere zorlanmasına neden olabilir. Klima performansındaki düşüş her zaman yalnızca klima gazının eksik olduğu anlamına gelmez. Polen filtresinin tıkanması, kondenser yüzeyinin kirlenmesi, fan arızası veya sistemde kaçak bulunması da soğutmayı azaltabilir.
Klima yeterince soğutmuyorsa gelişigüzel gaz ekletmek yerine sistemin kaçak ve basınç kontrolünün yapılması gerekir. Gazın kısa sürede yeniden azalması sistemde kaçak bulunduğunu gösterebilir. Sorun giderilmeden sürekli gaz eklenmesi kalıcı bir çözüm değildir.
Çok sıcak bir araca bindiğinizde ilk olarak camları açıp kabindeki sıcak havayı dışarı çıkarmak daha verimlidir. Ardından klima dış hava modunda çalıştırılabilir. Kabin sıcaklığı düştükten sonra iç hava dolaşımı devreye alınarak soğutma hızlandırılabilir. İç hava dolaşımının saatlerce kesintisiz kullanılması ise kabin havasının ağırlaşmasına ve camların buğulanmasına neden olabilir.
Klimayı yolculuk boyunca aşırı düşük sıcaklıkta tutmak yerine konforlu ve dengeli bir ayar tercih edilmelidir. Klima sistemi yalnızca yazın değil, kış aylarında da belirli aralıklarla çalıştırılmalıdır. Böylece sistem içerisindeki yağın dolaşmasına ve contaların korunmasına yardımcı olunur.
Motor yağı, motor içerisindeki hareketli parçaların sürtünmesini azaltır ve oluşan ısının kontrol edilmesine katkıda bulunur. Yaz sıcaklarında motor yağı daha zorlu koşullar altında görev yapar. Yağ seviyesinin düşük olması, yanlış özellikte yağ kullanılması veya bakım aralığının geçirilmesi motorun yüksek sıcaklık altında korunmasını zorlaştırabilir.
Sürücülerin yaptığı önemli hatalardan biri, motor çalışır durumdayken ya da araç durdurulur durdurulmaz yağ çubuğunu kontrol etmektir. Motor yeni kapatıldığında yağın bir bölümü hâlâ motor kanalları ve üst bölümlerindedir. Bu nedenle ölçüm olduğundan düşük çıkabilir ve gereğinden fazla yağ eklenebilir.
Doğru ölçüm için araç düz bir zeminde durmalı ve motor kapatıldıktan sonra yağın kartere dönmesi için bir süre beklenmelidir. En doğru yöntem için aracın kullanım kılavuzundaki talimatlar esas alınmalıdır. Yağ seviyesi minimum ve maksimum işaretleri arasında bulunmalıdır.
Fazla yağ da düşük yağ kadar sorun oluşturabilir. Gereğinden fazla yağ, motor içinde köpürme, basınç artışı ve bazı contalarda kaçak gibi problemlere yol açabilir. Ayrıca üreticinin önerdiği viskozite ve teknik onaylara sahip olmayan bir yağ, yalnızca yaz mevsimi gerekçe gösterilerek kullanılmamalıdır. Motor yağı seçimi aracın kullanım kılavuzundaki standartlara göre yapılmalıdır.
Otoyolda yüksek hızla ilerledikten, uzun bir rampayı çıktıktan veya araç ağır yük altında kullanıldıktan hemen sonra motoru durdurmak özellikle turbo beslemeli araçlarda doğru bir alışkanlık değildir. Zorlu sürüş sırasında turbo ve motor bölgesindeki sıcaklık ciddi biçimde yükselir. Motor aniden kapatıldığında yağ dolaşımı da durur ve sıcak parçalar üzerindeki ısı bir süre daha etkisini sürdürür.
Her normal şehir içi sürüşten sonra dakikalarca rölantide beklemek gerekli değildir. Ancak yüksek hız, uzun rampa, ağır yük veya yoğun performanslı kullanım sonrasında son birkaç kilometreyi daha sakin geçirmek faydalıdır. Bu mümkün değilse araç durdurulduktan sonra kısa bir süre rölantide çalışmasına izin verilebilir.
Benzer şekilde çok sıcak havada motoru çalıştırır çalıştırmaz yüksek devirlere çıkmak da doğru değildir. Motor yağı sistem içerisinde dolaşıp çalışma sıcaklığına yaklaşana kadar ani hızlanmalardan ve yüksek devirden kaçınılmalıdır. Sıcak hava, motorun her parçasının ilk çalıştırma anında ideal sıcaklıkta olduğu anlamına gelmez.
Araç üreticisinin özel bir kullanım talimatı bulunuyorsa her zaman o talimat dikkate alınmalıdır. Modern araçlarda gelişmiş soğutma sistemleri bulunsa da sakin kullanım alışkanlığı motor ve turbo sistemi üzerindeki termal yükü azaltır.
Güneş altında uzun süre kalan aracın kaportası, camları, jantları ve fren parçaları oldukça sıcak olabilir. Böyle bir aracı aniden çok soğuk suyla yıkamak yüzeylerde hızlı sıcaklık değişimine neden olur. Özellikle boyası daha önce işlem görmüş bölgelerde, sıcak camlarda ve yoğun kullanımdan sonra ısınmış fren parçalarında bu ani değişim risk oluşturabilir.
Araç güneş altında yıkandığında şampuan ve su da yüzey üzerinde hızla kurur. Bunun sonucunda boya üzerinde su lekeleri ve deterjan izleri kalabilir. Yanlış bez kullanılması veya yüzey yeterince ıslatılmadan silinmesi ise ince çiziklerin oluşmasına neden olabilir.
Araç mümkünse gölgede ve yüzeyler soğuduktan sonra yıkanmalıdır. Uzun yolculuktan hemen sonra jantlara ve fren çevresine basınçlı soğuk su tutulmamalıdır. Yıkama sırasında otomobil için üretilmiş, boya yüzeyine uygun ürünler kullanılmalı; ev tipi bulaşık deterjanlarından kaçınılmalıdır.
Kuş pisliği, ağaç reçinesi ve böcek kalıntıları sıcak havalarda boya üzerinde daha hızlı kuruyabilir. Bu kirler yüzeyde uzun süre bırakılmamalı, ancak kazınarak da çıkarılmamalıdır. Uygun temizleyiciyle yumuşatıldıktan sonra mikrofiber bez kullanılarak temizlenmelidir.
Yaz başlangıcında akü, klima, soğutma sistemi, motor yağı, lastikler ve silecekler birlikte kontrol edilmelidir. Yüksek sıcaklık akü içindeki kimyasal süreçleri hızlandırabilir ve ömrünün sonuna yaklaşmış bir akünün beklenmedik şekilde arızalanmasına neden olabilir. Marşın geç dönmesi, farlarda zayıflama veya start-stop sisteminin devre dışı kalması aküyle ilgili bir kontrol ihtiyacını gösterebilir.
Uzun yola çıkmadan önce aracın altına bakılarak sıvı kaçağı olup olmadığı kontrol edilebilir. Gösterge panelindeki uyarı lambaları görmezden gelinmemelidir. Bagajda reflektör, ilk yardım seti, uygun özellikte yangın söndürücü ve lastik onarım ekipmanı bulundurulmalıdır.
Yaz sıcaklarında doğru sürüş ve düzenli bakım, yalnızca arıza riskini azaltmaz. Lastiklerin doğru basınçta tutulması, klima sisteminin verimli kullanılması, gereksiz hızlanmalardan kaçınılması ve aracın bakımının zamanında yapılması yakıt tüketiminin kontrol altında tutulmasına da katkı sağlar.