Bir araç park hâlindeyken motoru çalışmaya devam ediyorsa kilometre yapmaz ancak yakıt tüketmeyi sürdürür. Tek bir araç için birkaç dakikalık rölanti önemsiz görünebilir. Fakat onlarca aracın her gün aynı şekilde beklediği bir filoda, bu süreler ay sonunda yüzlerce litre yakıta ve önemli bir işletme giderine dönüşebilir.
Personel beklerken, yükleme ve boşaltma yapılırken, telefon görüşmesi sırasında, kışın araç ısıtılırken veya yazın klima çalıştırılırken motorun açık bırakılması filolarda sık karşılaşılan bir alışkanlıktır. Araç hareket etmediği için sürücü çoğu zaman yakıt tüketiminin de düşük olduğunu düşünür. Oysa rölanti süresi arttıkça yakıt gideri, motor çalışma saati, bakım ihtiyacı ve emisyon miktarı da artar.
Bu nedenle filo maliyetlerini azaltmak isteyen işletmelerin yalnızca araçların kaç kilometre yaptığına değil, yakıtın hangi koşullarda tüketildiğine de bakması gerekir.
Rölanti, aracın motoru çalışırken gaz pedalına basılmadan ve araç hareket etmeden motorun belirli bir devirde çalışmaya devam etmesidir. Modern araçlarda rölanti devri motor tipine, motor sıcaklığına ve açık olan donanımlara göre genellikle otomatik olarak ayarlanır.
Klima, kalorifer, cam rezistansı, aydınlatma sistemi ve araç içindeki elektronik donanımlar devreye girdiğinde motor üzerindeki yük artabilir. Bu durum rölantideki yakıt tüketimini de yükseltebilir. Soğuk motor, yüksek hacimli motor, ağır ticari araç veya yoğun klima kullanımı gibi koşullarda tüketim daha fazla olabilir.
Dolayısıyla “Rölantideki bütün araçlar aynı miktarda yakıt yakar” şeklinde tek bir rakam vermek doğru değildir. Yakıt tüketimi aracın motor hacmine, yakıt türüne, teknik durumuna, hava sıcaklığına ve kullanılan yardımcı donanımlara göre değişir.
Argonne Ulusal Laboratuvarı tarafından gerçekleştirilen ölçümlerde farklı büyüklükteki binek araçların rölantide saatte yaklaşık 0,2 ile 0,5 galon arasında yakıt tüketebildiği belirtilmektedir. Bu değer litreye çevrildiğinde yaklaşık 0,76 ile 1,89 litre arasına karşılık gelir. Motor devrinin ve araç üzerindeki yükün yükselmesi tüketimi artırabilir. ABD Enerji Bakanlığı tarafından yayımlanan araştırma, rölanti tüketiminin araç büyüklüğüne göre önemli ölçüde değişebildiğini göstermektedir.
Hafif ticari araçlarda ve büyük motorlu araçlarda tüketim bu aralığın üzerine çıkabilir. Uzun yol ağır vasıtalarında ise rölanti tüketimi saatte yaklaşık 3 litre seviyesine ulaşabilir. Klima veya kabin ısıtması gibi sistemlerin motor üzerinden çalıştırılması tüketimi daha da artırabilir.
Bu rakamlar ilk bakışta küçük görünebilir. Ancak filo ölçeğinde yapılan hesaplama, toplam maliyetin neden dikkate alınması gerektiğini açıkça ortaya koyar.
Bir işletmenin 25 araçlık filosu olduğunu düşünelim. Her araç iş günlerinde ortalama 30 dakika gereksiz şekilde rölantide çalışsın. Araç başına ortalama tüketimi saatte 1 litre, aylık çalışma süresini ise 26 gün olarak kabul edelim.
Hesaplama şu şekilde yapılır:
25 araç × 0,5 saat × 1 litre × 26 gün = 325 litre
Bu filo yalnızca gereksiz rölanti nedeniyle ayda yaklaşık 325 litre yakıt tüketmiş olur. Yakıtın litre fiyatı değiştiği için maliyeti güncel fiyat üzerinden hesaplamak daha doğrudur:
Aylık rölanti maliyeti = 325 litre × güncel litre fiyatı
Aynı kullanım alışkanlığı bir yıl boyunca devam ederse toplam tüketim yaklaşık 3.900 litreye ulaşır. Üstelik bu hesapta yalnızca yakıt bulunmaktadır. Rölantinin motor çalışma süresine, bakım ihtiyacına ve araçların ikinci el değerine dolaylı etkileri hesaba katılmamıştır.
Filodaki araç sayısı 50 veya 100’e çıktığında birkaç dakikalık beklemelerin oluşturduğu toplam gider çok daha görünür hâle gelir. Bu nedenle filo yönetiminde küçük davranış değişiklikleri, herhangi bir araç yatırımı yapılmadan önemli tasarruf sağlayabilir.
Filolardaki rölanti tüketiminin önemli bir bölümü trafik sıkışıklığından değil, araç hareketsiz şekilde beklerken motorun açık tutulmasından kaynaklanır. En sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
Personelin veya müşterinin araç içinde beklenmesi
Yükleme ve boşaltma işlemleri
Depo ya da iş yeri önünde sıra beklenmesi
Telefon görüşmesi veya evrak işlemi yapılması
Kışın aracı uzun süre çalıştırarak ısıtma alışkanlığı
Yazın klima kullanmak amacıyla motorun açık bırakılması
Servis ve teslimat araçlarının görevler arasında beklemesi
Sürücünün kısa süre sonra yeniden hareket edeceğini düşünmesi
Vardiya başlangıcından uzun süre önce motorun çalıştırılması
Araç içinde mola verilmesi
Bu sürelerin her biri tek başına kısa olabilir. Ancak günlük toplam rölanti süresi araç başına 20–30 dakikayı bulduğunda filonun aylık tüketimi belirgin şekilde yükselir.
Özellikle kış aylarında motoru korumak için aracın hareket etmeden uzun süre çalıştırılması gerektiği düşünülür. Bu uygulama eski motor teknolojilerinden kalan yaygın bir alışkanlıktır.
Modern motorlarda, üreticinin kullanım kılavuzunda aksi belirtilmediği sürece, araç çalıştırıldıktan sonra yağlama sisteminin devreye girmesi için kısa süre beklemek ve ardından motoru zorlamadan yola çıkmak genellikle daha verimli bir yöntemdir. Motor ve aktarma organları araç hareket ederken daha hızlı çalışma sıcaklığına ulaşır.
Aracı 10 veya 15 dakika park hâlinde çalıştırmak motorun ısınmasını sağlasa da bu sırada yakıt tüketilir ve hiçbir mesafe kat edilmez. Ayrıca sadece motor ısınırken şanzıman, diferansiyel ve tekerlek rulmanları gibi hareketle ısınan diğer parçalar çalışma sıcaklığına ulaşmaz.
Bununla birlikte sürüş güvenliğini etkileyen buzlanma, cam buğusu veya görüş sorunu varsa güvenli hareket için gerekli hazırlık mutlaka yapılmalıdır. Amaç, motoru hiçbir koşulda rölantide bırakmamak değil; gerekli süre ile alışkanlık hâline gelmiş gereksiz beklemeyi birbirinden ayırmaktır.
Sürücüler arasında en yaygın inanışlardan biri, motoru yeniden çalıştırmanın uzun süre rölantide bırakmaktan daha fazla yakıt tükettiğidir. Modern motorlar üzerinde yapılan çalışmalar bu düşüncenin her durumda doğru olmadığını göstermektedir.
ABD Enerji Bakanlığına bağlı Alternative Fuels Data Center, trafik dışında park hâlinde 10 saniyeden uzun beklemelerde motorun kapatılmasını temel rölanti azaltma yöntemlerinden biri olarak açıklamaktadır. Kurum ayrıca modern bir aracın 10 saniyeden uzun süre rölantide çalışmasının, motoru yeniden çalıştırmak için gereken yakıttan daha fazlasını tüketebileceğini belirtmektedir. Hafif araçlarda rölantiyi azaltma önerileri bu konuda sürücü davranışının önemine dikkat çekmektedir.
Ancak bu bilgi bütün araçlara ve bütün çalışma koşullarına düşünmeden uygulanmamalıdır. Şu durumlar ayrıca değerlendirilmelidir:
Araç yoğun trafikte kısa aralıklarla ilerliyorsa
Motor, turbo sistemi veya egzoz sistemi özel bir çalışma sürecindeyse
Araç üreticisinin kullanım kılavuzunda farklı bir talimat bulunuyorsa
Araç üzerindeki ekipmanın çalışması için motor gücü gerekiyorsa
Acil durum, güvenlik veya sağlık nedeniyle klima ve elektronik sistemler kullanılmak zorundaysa
Ticari aracın soğutma, hidrolik veya üstyapı ekipmanı motor üzerinden çalışıyorsa
En doğru uygulama, araç tipine ve işin niteliğine göre filo genelinde açık bir rölanti politikası oluşturmaktır.
Rölantide çalışan araç kilometre yapmadığı için motorun yıpranmadığı düşünülebilir. Oysa motor, yağlama sistemi, soğutma sistemi, alternatör ve klima kompresörü çalışmaya devam eder. Araç kilometre üretmese bile motor çalışma saati artar.
Uzun süreli ve sık rölanti şu sonuçlara katkıda bulunabilir:
Motor yağı kullanım süresinin artması
Yanma odasında ve egzoz sisteminde kurum oluşması
Akü ve şarj sistemine ek yük binmesi
Klima kompresörünün çalışma süresinin uzaması
Dizel araçlarda kullanım koşullarına bağlı egzoz ve partikül filtresi sorunları
Bakım ihtiyacının kilometre verisiyle tam olarak anlaşılamaması
Bazı ticari araçların bakım planlarında yalnızca kilometre değil motor çalışma saati de dikkate alınır. Bu nedenle yoğun rölantide kullanılan bir araç, kilometresi düşük görünmesine rağmen daha fazla mekanik çalışma gerçekleştirmiş olabilir.
Rölanti tüketimini azaltmak sadece yakıt giderini düşürmez. Araçların gereksiz çalışma süresini azaltarak bakım planlamasının daha sağlıklı yapılmasına da yardımcı olur.
Araç park hâlindeyken klima çalıştırıldığında kompresörün ihtiyaç duyduğu enerji motordan sağlanır. Bu nedenle klima kullanımı motor yükünü ve yakıt tüketimini artırabilir. Dış sıcaklık, kabin büyüklüğü, istenen iç sıcaklık ve klima sisteminin verimliliği tüketim üzerinde etkili olur.
Özellikle yaz aylarında teslimat, saha satışı, teknik servis ve personel taşıma araçlarında klima nedeniyle uzun rölanti süreleri oluşabilir. Çalışanların sağlığı ve konforu elbette göz ardı edilmemelidir. Ancak bekleme düzeni, gölgelik alan kullanımı, görev planlaması ve mola noktalarının belirlenmesiyle motorun yalnızca klima amacıyla uzun süre çalıştırılması azaltılabilir.
Elektrikli klima, yardımcı güç ünitesi veya güç yönetim sistemi kullanılan özel araçlarda motor kapalıyken belirli donanımların çalıştırılması mümkün olabilir. Fakat bu çözümler aracın kullanım biçimine ve yatırımın geri dönüş süresine göre değerlendirilmelidir.
Bir işletme ölçemediği tüketimi yönetmekte zorlanır. Rölanti maliyetini azaltmanın ilk adımı sürücülere doğrudan kısıtlama getirmek değil, mevcut durumu doğru şekilde belirlemektir.
Filo yönetiminde şu veriler birlikte incelenebilir:
Araç bazında aylık yakıt tüketimi
Toplam kilometre ve kilometre başına tüketim
Motor çalışma süresi
Rölanti süresi
Görev ve güzergâh bilgisi
Sürücü bazında kullanım verileri
Mevsimsel tüketim değişiklikleri
Araçların bakım ve arıza geçmişi
Aynı işi yapan benzer araçlar arasındaki tüketim farkı
Yakıt alım raporu tek başına aracın kaç dakika rölantide kaldığını göstermez. Kesin rölanti süresinin belirlenmesi için araç takip veya telematik sistemlerinden alınan motor çalışma verileri gerekir. Buna karşılık araç bazında düzenli yakıt alım verisi, hangi araçların benzerlerine göre daha fazla tükettiğini tespit etmek için güçlü bir başlangıç noktası sağlar.
Örneğin aynı model ve benzer güzergahta çalışan iki araçtan biri düzenli olarak daha fazla yakıt tüketiyorsa sürüş davranışı, rölanti süresi, lastik basıncı, bakım durumu ve yük miktarı birlikte incelenebilir.
Rölanti tüketimini azaltmak için sürücülere sadece “Motoru kapatın” demek çoğu zaman yeterli olmaz. Kalıcı sonuç için ölçülebilir, uygulanabilir ve iş güvenliği koşullarını dikkate alan bir sistem kurulmalıdır.
Binek araç, hafif ticari araç, ağır vasıta ve özel ekipman taşıyan araçlar için aynı kural kullanılmamalıdır. Her araç grubunun kullanım amacı ve teknik gereksinimi değerlendirilmelidir.
Yoğun trafik, görüş güvenliği, araç üzerindeki ekipmanın çalışması veya sağlık koşulları nedeniyle gereken rölanti ile yalnızca alışkanlıktan kaynaklanan rölanti aynı kabul edilmemelidir.
Sürücülere yalnızca yasak koymak yerine 20–30 dakikalık günlük rölantinin bir ayda ve bir yılda oluşturduğu yakıt maliyeti gösterilmelidir. Somut veriler davranış değişikliğini kolaylaştırır.
Benzer araçlar ve benzer görevler kendi aralarında karşılaştırılmalıdır. Araç modeli, yük, güzergâh ve mevsim farklılıkları hesaba katılmadan yapılan karşılaştırmalar yanıltıcı olabilir.
Depo önünde bekleme, evrak hazırlığı veya ürün teslimi sırasında oluşan rölanti, operasyon sürecindeki gecikmelerden kaynaklanabilir. Sadece sürücü davranışına değil, beklemeyi doğuran iş akışına da odaklanılmalıdır.
Düzensiz çalışan motor, kirli filtreler, yanlış lastik basıncı ve arızalı sensörler yakıt tüketimini artırabilir. Rölanti tüketimindeki anormal artış teknik bir sorunun işareti olabilir.
Uygulamanın ilk ayı ile sonraki aylar karşılaştırılmalı; litre, maliyet ve araç başına tüketim değişimi ölçülmelidir. Tasarruf görünür hâle geldiğinde uygulamanın devamlılığı güçlenir.
Filo yakıt giderlerini kontrol etmek için öncelikle yakıt alımlarının araç bazında düzenli, güvenilir ve kolay incelenebilir şekilde kayıt altına alınması gerekir. Dağınık fişler, farklı ödeme yöntemleri ve manuel tablolar, hangi aracın ne kadar yakıt tükettiğinin takip edilmesini zorlaştırabilir.
Petrol Ofisi AutoMatic ile araçların yakıt alımları tanımlı sistem üzerinden gerçekleştirilebilir. İşletmeler araç bazındaki yakıt hareketlerini ve harcamalarını daha düzenli biçimde takip edebilir; yakıt alım süreçlerini merkezi olarak yönetebilir. Bu yapı, filodaki tüketim farklılıklarının incelenmesini ve maliyet kontrolünün güçlendirilmesini kolaylaştırır.
AutoMatic doğrudan bir araç takip veya rölanti süresi ölçüm sistemi değildir. Ancak araç takip sisteminden alınan kilometre ve motor çalışma verileri, AutoMatic üzerinden elde edilen araç bazlı yakıt alım bilgileriyle birlikte değerlendirildiğinde daha kapsamlı bir filo analizi yapılabilir.
Bu karşılaştırma sayesinde işletmeler:
Araç başına alınan yakıt miktarını görebilir
Aylık tüketim değişimlerini takip edebilir
Benzer görevlerde çalışan araçları karşılaştırabilir
Beklenmeyen tüketim artışlarını daha erken fark edebilir
Yakıt bütçesini daha sağlıklı planlayabilir
Fiş ve manuel veri girişine bağlı operasyon yükünü azaltabilir
Yakıt harcamalarını daha kontrollü yönetebilir
Rölanti, sürüş tarzı, güzergâh, bakım durumu ve lastik basıncı gibi faktörlerin tamamı yakıt tüketimini etkiler. Düzenli yakıt verisi, bu faktörlerin oluşturduğu maliyetin araştırılabilmesi için gerekli temel bilgiyi sağlar.
Rölantide geçen birkaç dakika tek bir sürüşte önemsiz görünebilir. Ancak her araçta, her gün ve yıl boyunca tekrarlandığında işletmenin yakıt bütçesinde ciddi bir kayıp oluşturabilir. Özellikle saha satış, teknik servis, dağıtım, lojistik ve personel taşımacılığı filolarında bekleme sürelerinin kontrol edilmesi önemli bir tasarruf alanıdır.
Etkili bir rölanti yönetimi için önce mevcut tüketim ölçülmeli, araçlar benzer koşullarda karşılaştırılmalı ve gerçekçi kurallar belirlenmelidir. Sürücü eğitimi, operasyon planlaması, bakım kontrolleri ve düzenli yakıt raporlaması birlikte yürütüldüğünde gereksiz tüketim önemli ölçüde azaltılabilir.
Yakıt maliyetlerini kontrol altına almak yalnızca daha az araç kullanmak anlamına gelmez. Mevcut araçların nerede, ne zaman ve hangi koşullarda yakıt tükettiğini doğru şekilde takip etmek de aynı derecede önemlidir.
Filonuzun yakıt alımlarını araç bazında takip etmek, ödeme ve raporlama süreçlerini kolaylaştırmak ve daha kontrollü bir yakıt yönetimi oluşturmak için Petrol Ofisi AutoMatic çözümlerinden yararlanabilirsiniz.