Ticari araç filolarında akü, çoğu zaman yalnızca araç çalışmadığında fark edilen bir parçadır. Oysa aküde meydana gelen performans kaybı; aracın geç çalışmasına, elektronik sistemlerin hata vermesine, start-stop sisteminin devre dışı kalmasına ve aracın hiç çalışmamasına kadar uzanan pek çok soruna neden olabilir.
Tek bir bireysel araçta yaşanan akü arızası can sıkıcı olabilir. Ancak onlarca veya yüzlerce araçtan oluşan bir filoda bu durum doğrudan operasyon kaybına dönüşür. Sürücünün işe başlayamaması, teslimatın gecikmesi, yol yardım hizmeti alınması ve aracın servise götürülmesi işletmenin hem zaman hem de para kaybetmesine yol açar.
Akü arızalarının tamamını önlemek mümkün değildir. Bununla birlikte doğru kullanım, düzenli kontrol ve planlı bakım sayesinde akülerin kullanım ömrü uzatılabilir ve beklenmedik arızaların önemli bir bölümü engellenebilir.
Akünün temel görevi, motorun çalıştırılması için marş sistemine gerekli elektrik enerjisini sağlamaktır. Bunun yanında araç çalışmıyorken kullanılan aydınlatma, merkezi kilit, alarm, multimedya ve bazı takip sistemleri de ihtiyaç duydukları enerjiyi aküden alır.
Modern araçlarda akünün önemi daha da artmıştır. Günümüzde araçlar motor kontrol ünitesi, güvenlik sistemleri, sensörler, kamera sistemleri, start-stop donanımı, navigasyon, araç takip cihazları ve sürücü destek teknolojileri gibi çok sayıda elektronik bileşene sahiptir.
Akünün voltajı düştüğünde araç çalışmaya devam etse bile elektronik sistemlerde geçici arızalar görülebilir. Gösterge panelinde birden fazla uyarı lambasının yanması, start-stop sisteminin devreye girmemesi veya bazı konfor özelliklerinin kullanılamaması her zaman ilgili sistemlerin arızalı olduğu anlamına gelmeyebilir. Sorunun kaynağı zayıflayan bir akü de olabilir.
Bu nedenle filo yönetiminde akü, yalnızca gerektiğinde değiştirilen bir sarf malzemesi olarak görülmemelidir. Araçların operasyonel sürekliliğini etkileyen önemli bir bakım kalemi olarak takip edilmelidir.
Akülerin yalnızca araç çalışmadığında kontrol edilmesi, filo yönetiminde yapılan en önemli hatalardan biridir. Akü tamamen işlevsiz hâle gelmeden önce kapasitesinde ve marş gücünde düşüş yaşanabilir. Bu belirtiler uygun ölçüm cihazlarıyla erken dönemde tespit edilebilir.
Periyodik bakım sırasında akünün voltajı, marş basma kapasitesi, şarj durumu ve fiziksel yapısı kontrol edilmelidir. Kutup başlarında oksitlenme, gevşek bağlantı, akü kasasında şişme veya sıvı sızıntısı bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
Akü testi yalnızca voltaj ölçümünden ibaret olmamalıdır. Akü normal voltaj değerini gösterse bile motoru çalıştırmak için gereken akımı sağlayamayabilir. Bu nedenle yük testi veya uygun akü test cihazıyla sağlık durumu kontrolü yapılması daha güvenilir sonuç verir.
Araçların bakım kayıtlarına akünün takıldığı tarih, yapılan testlerin sonuçları ve tespit edilen performans değişimleri eklenmelidir. Böylece beklenmedik bir arıza yaşanmadan önce değişim planlanabilir.
Bir araç kullanılmadığında aküsü tamamen devre dışı kalmaz. Alarm, merkezi kilit, araç takip sistemi ve elektronik kontrol üniteleri düşük seviyede de olsa enerji tüketmeye devam eder. Araç uzun süre çalıştırılmazsa akünün şarj seviyesi giderek azalabilir.
Özellikle yedek olarak bekletilen, mevsimsel kullanılan veya operasyon yoğunluğu düşük olan filo araçlarında bu durum sık görülür. Aracın yalnızca birkaç dakika rölantide çalıştırılması da akünün yeterli seviyede şarj olması için her zaman yeterli değildir.
Uzun süre kullanılmayacak araçlar için düzenli çalıştırma ve sürüş planı oluşturulmalıdır. Araç mümkünse belirli aralıklarla yeterli süre kullanılmalıdır. Sürekli park hâlinde kalacak araçlarda ise akü koruma cihazları değerlendirilebilir.
Araçların kullanım sıklığını dengelemek de faydalıdır. Sürekli aynı araçların kullanılması, diğer araçların uzun süre hareketsiz kalmasına neden olabilir. Filo yönetim sistemi üzerinden araçların kilometreleri ve kullanım tarihleri takip edilerek dönüşümlü kullanım uygulanabilir.
Motorun çalıştırılması sırasında aküden yüksek miktarda enerji çekilir. Alternatör, araç çalıştıktan sonra bu enerjiyi yeniden aküye kazandırmaya başlar. Ancak araç çok kısa bir mesafede kullanılıp yeniden durdurulursa akü harcadığı enerjiyi tam olarak geri alamayabilir.
Gün içinde defalarca kısa mesafe kullanılan araçlarda zamanla şarj açığı oluşabilir. Bu durum özellikle yoğun dur-kalk yapılan şehir içi operasyonlarda ve sık teslimat gerçekleştiren filolarda görülür.
Kısa mesafeli görevler mümkün olduğunca rota planlamasıyla birleştirilmelidir. Aynı bölgedeki birden fazla işin tek seferde yapılması hem akünün yeterli şarj seviyesine ulaşmasına yardımcı olur hem de gereksiz kilometre ve yakıt tüketimini azaltır.
Rota optimizasyonu yalnızca akü ömrü açısından değil, işletmenin toplam araç giderleri açısından da önemlidir. Daha verimli rotalar sayesinde motorun soğuk çalıştırılma sayısı, trafikte geçirilen süre ve gereksiz yakıt tüketimi azaltılabilir.
Motor çalışmıyorken açık bırakılan farlar, iç aydınlatmalar, multimedya sistemi, telefon şarj cihazları ve diğer elektrikli ekipmanlar doğrudan aküden enerji tüketir.
Sürücü araçta beklerken müzik dinlemek veya klimayı kullanmak isteyebilir. Ancak motor kapalıyken bu sistemlerin uzun süre çalıştırılması, özellikle aküsü eskimiş araçlarda marş için gerekli enerjinin tükenmesine neden olabilir.
Araçtan ayrılmadan önce farların, iç aydınlatmanın ve sonradan eklenen elektrikli cihazların kapalı olduğu kontrol edilmelidir. Bazı modern araçlar farları otomatik kapatsa da sonradan monte edilen cihazlar için aynı koruma bulunmayabilir.
Araç kameraları, soğutucular ve takip cihazları gibi sürekli enerji tüketebilen ekipmanların montajı da profesyonel şekilde yapılmalıdır. Hatalı bağlantılar, araç park hâlindeyken beklenenden fazla elektrik çekilmesine ve akünün boşalmasına yol açabilir.
Sürücülere verilecek kısa bir kullanım eğitimi, bu tür hataların önlenmesinde oldukça etkilidir. Basit alışkanlık değişiklikleri, filonun genelinde önemli bir maliyet avantajı sağlayabilir.
Akü kutup başlarında meydana gelen gevşeme veya oksitlenme elektrik iletimini olumsuz etkileyebilir. Akü sağlam olduğu hâlde araç geç çalışabilir, marş sırasında zorlanabilir veya elektrik sisteminde düzensizlikler görülebilir.
Kutup başlarında beyaz, yeşilimsi veya mavimsi bir tabaka oluşması oksitlenmeye işaret edebilir. Bu durum bağlantı direncini artırarak aküden alınan enerjinin marş motoruna sağlıklı biçimde iletilmesini engelleyebilir.
Bağlantıların temizliği ve sıkılığı bakım sırasında kontrol edilmelidir. Temizlik işlemi uygun ekipmanla ve güvenlik önlemleri alınarak yapılmalıdır. Akü üzerinde çalışma konusunda deneyimi olmayan sürücülerin kendi başına müdahale etmesi yerine yetkili servis veya uzman personelden destek alınması daha güvenlidir.
Akünün araç içindeki sabitleme noktaları da incelenmelidir. Gevşek şekilde duran bir akü, titreşimlerden etkilenebilir ve iç yapısı zarar görebilir. Özellikle bozuk yollarda veya şantiye alanlarında kullanılan ticari araçlarda sabitleme kontrolleri daha büyük önem taşır.
Her araçta aynı özellikte akü kullanılması doğru değildir. Araç üreticisi tarafından belirlenen kapasite, marş gücü, ölçü ve teknoloji standartlarına uygun bir ürün seçilmelidir.
Start-stop sistemine sahip araçlarda geleneksel aküler yerine çoğunlukla EFB veya AGM teknolojisine sahip aküler kullanılır. Bu sistemler, motorun sık sık durdurulup yeniden çalıştırılması nedeniyle aküyü klasik araçlara göre daha fazla döngüye maruz bırakır.
Araca uygun olmayan bir akü kullanılması kısa sürede performans kaybına, start-stop sisteminin çalışmamasına ve şarj sistemiyle ilgili sorunlara neden olabilir. Bazı modern araçlarda akü değişiminden sonra yeni akünün elektronik sisteme tanıtılması veya kodlanması da gerekebilir.
Filo genelinde akü tedariki yapılırken yalnızca satın alma fiyatına odaklanılmamalıdır. Akünün araçla uyumluluğu, garanti süresi, üretim tarihi, servis ağı ve kullanım koşullarına uygunluğu birlikte değerlendirilmelidir.
Daha düşük fiyatlı fakat araca uygun olmayan bir ürün, kısa süre içinde yeniden değişim gerektirerek toplam maliyeti artırabilir.
Akünün sürekli boşalması her zaman akünün kendisinden kaynaklanmaz. Alternatörün yeterli şarj üretmemesi, kayış sorunları veya elektrik tesisatındaki kaçaklar yeni bir akünün bile kısa sürede zayıflamasına neden olabilir.
Akü değiştirildiği hâlde kısa süre içerisinde benzer sorunlar yeniden yaşanıyorsa yalnızca aküyü değiştirmeye devam etmek yerine aracın şarj sistemi ayrıntılı şekilde kontrol edilmelidir.
Motor çalışırken alternatörün ürettiği şarj değerleri ölçülmeli, elektrik bağlantıları incelenmeli ve araç kapalı durumdayken olağan dışı bir akım tüketimi bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
Özellikle sonradan takılan multimedya cihazları, kameralar, araç takip sistemleri ve güvenlik ekipmanları kaçak tüketimin kaynağı olabilir. Bu cihazların montajlarının standartlara uygun yapılması ve kontak kapatıldığında hangi sistemlerin enerji çekmeye devam ettiğinin bilinmesi gerekir.
Aküler aşırı sıcak ve aşırı soğuk hava koşullarından etkilenir. Soğuk havada akünün kimyasal tepkimeleri yavaşlar ve marş gücü düşebilir. Aynı zamanda motorun çalıştırılması daha fazla enerji gerektirebilir.
Sıcak hava ise akü içindeki kimyasal süreçleri hızlandırarak korozyona ve sıvı kaybına neden olabilir. Bu nedenle yaz aylarında akünün yıpranması hızlanabilir, ancak sorun ilk kez kışın motor çalıştırılamadığında fark edilebilir.
Araçların mümkün olduğunca kapalı veya gölgeli alanlarda park edilmesi, motor bölmesinin aşırı ısınmasına neden olabilecek bakım sorunlarının giderilmesi ve mevsim geçişlerinde akü testi yapılması faydalıdır.
Kış başlamadan önce yapılacak kontrol, zayıflayan akülerin önceden tespit edilmesine yardımcı olur. Böylece soğuk bir sabah operasyon başlamadan önce yaşanabilecek araç çalışmama sorunlarının önüne geçilebilir.
Sürücüler, akü zayıflamasının ilk belirtilerini genellikle bakım yöneticilerinden önce fark eder. Marşın eskisine göre daha yavaş dönmesi, farların ilk çalıştırmada zayıflaması, start-stop sisteminin devre dışı kalması veya gösterge panelinde geçici uyarıların görülmesi önemli işaretler olabilir.
Bu belirtilerin “araç yine de çalışıyor” düşüncesiyle göz ardı edilmesi, sorunun büyümesine ve aracın beklenmedik bir anda yolda kalmasına neden olabilir.
Sürücülerin tespit ettikleri belirtileri kolayca bildirebilecekleri bir sistem kurulmalıdır. Bildirimler araç plakası, tarih, kilometre ve gözlenen sorunla birlikte kayıt altına alınmalıdır.
Akü değişim tarihleri ve test sonuçları da merkezi olarak takip edilirse filodaki araçlar arasında karşılaştırma yapılabilir. Belirli bir araç grubunda akü ömrünün sürekli kısa olması; kullanım biçimi, elektrik tesisatı, ek donanımlar veya bakım uygulamalarıyla ilgili daha büyük bir soruna işaret edebilir.
Akü tamamen bitmeden önce bazı uyarılar verebilir. Filo sürücülerinin aşağıdaki belirtilere karşı dikkatli olması gerekir:
Marş motorunun normalden daha yavaş dönmesi
Aracın geç veya birkaç denemeden sonra çalışması
Farların ve iç aydınlatmaların zayıflaması
Start-stop sisteminin sürekli devre dışı kalması
Gösterge panelinde birden fazla geçici hata uyarısının görülmesi
Merkezi kilit veya multimedya sisteminin düzensiz çalışması
Akü kutup başlarında yoğun oksitlenme oluşması
Akü kasasında şişme, çatlama veya sıvı sızıntısı görülmesi
Araç birkaç gün kullanılmadığında akünün boşalması
Bu belirtilerden biri görüldüğünde doğrudan akü değişimi yapmak yerine akü, alternatör ve elektrik sistemi birlikte kontrol edilmelidir.
Akü takviyesi, aracı geçici olarak yeniden çalıştırabilir. Ancak yanlış uygulama elektronik sistemlere zarar verebilir veya güvenlik riski oluşturabilir.
Takviye yapılmadan önce aracın kullanım kılavuzu incelenmeli ve üreticinin belirttiği bağlantı noktaları kullanılmalıdır. Kabloların kutupları karıştırılmamalı, uygun kalınlıkta ve sağlam takviye kablosu tercih edilmelidir.
Hibrit, elektrikli veya gelişmiş elektronik sistemlere sahip araçlarda klasik yöntemlerle müdahale edilmemelidir. Bu araçlarda üreticinin belirlediği prosedür uygulanmalı veya profesyonel destek alınmalıdır.
Takviyeyle çalışan bir aracın sorunu çözülmüş sayılmamalıdır. Akünün neden boşaldığı araştırılmalıdır. Aksi hâlde araç kısa süre sonra yeniden çalışmayabilir.
Bir akünün kullanım ömrü için tüm araçlarda geçerli kesin bir süre vermek mümkün değildir. İklim koşulları, sürüş mesafeleri, aracın kullanım sıklığı, elektrikli donanımlar, bakım kalitesi ve akü teknolojisi bu süreyi doğrudan etkiler.
Sürekli kısa mesafede kullanılan, uzun süre park hâlinde bırakılan veya yoğun elektrik tüketen donanımlara sahip araçların aküleri daha hızlı yıpranabilir. Düzenli uzun mesafe yapan ve şarj sistemi sağlıklı olan araçlarda ise daha uzun kullanım süresi elde edilebilir.
Bu nedenle akü değişimi yalnızca yaşa göre değil, yapılan testlerin sonuçlarına ve aracın kullanım şartlarına göre planlanmalıdır. Bakım kayıtlarında akünün yaşı takip edilmeli ancak tek karar ölçütü olarak kullanılmamalıdır.
Planlı akü yönetiminin en önemli faydası, araçların beklenmedik şekilde hizmet dışı kalma ihtimalini azaltmasıdır. Bunun yanında yol yardım masrafları, acil servis işlemleri ve plansız parça alımları da azaltılabilir.
Araçların yolda kalmaması müşteri memnuniyetini ve operasyon güvenilirliğini destekler. Teslimat, saha hizmeti veya personel taşımacılığı yapan işletmelerde tek bir aracın gecikmesi bile tüm iş planını etkileyebilir.
Akü kontrolünün düzenli bakım planına dahil edilmesi küçük bir işlem gibi görünse de filo genelinde önemli bir maliyet avantajı sağlayabilir. Temel amaç, aküyü mümkün olan en uzun süre kullanmak değil; arızalanmadan önce doğru zamanda müdahale etmektir.
Akü, lastik, motor yağı ve diğer bakım kalemlerinin düzenli takip edilmesi araçların operasyonel verimliliğini artırır. Ancak bir filonun toplam maliyetinde en önemli kalemlerden biri de yakıttır.
Yakıt harcamalarının kontrol edilememesi, sürücülerin fiş toplaması, farklı istasyonlardan yapılan alımların manuel olarak işlenmesi ve giderlerin araç bazında takip edilememesi işletmeler için ciddi bir iş yükü oluşturabilir.
Petrol Ofisi AutoMatic sistemi, firmaların yakıt alımlarını daha kontrollü ve düzenli şekilde yönetmesine yardımcı olur. Araçlara tanımlanan sistem sayesinde sürücüler nakit veya banka kartı kullanmadan yakıt alabilir. Yapılan işlemler araç, plaka, tarih, istasyon ve yakıt miktarı bazında takip edilebilir.
Bu yapı, yakıt giderlerinin merkezi olarak izlenmesini ve faturalandırma süreçlerinin kolaylaştırılmasını sağlar. Filo yöneticileri hangi aracın ne kadar yakıt aldığını daha şeffaf şekilde görebilir ve olağan dışı tüketimleri daha hızlı fark edebilir.
Filo araçlarınızın bakım süreçlerini planlarken yakıt giderlerinizi de kontrol altına almak istiyorsanız Petrol Ofisi AutoMatic sistemine başvurabilirsiniz.
AutoMatic; firmalara ait araçların yakıt alımlarını kolaylaştırır, harcamaların merkezi olarak takip edilmesini sağlar ve sürücülerin yakıt ödemesiyle uğraşmasını önler. Sistem yalnızca firmalara ve yeni AutoMatic başvurularına özeldir.
İşletmenize uygun çözüm seçenekleri ve başvuru süreci hakkında bilgi almak için Petrol Ofisi AutoMatic yetkili iş ortağı Energion Enerji ile iletişime geçebilirsiniz.